Zniesienie czerwonej strefy ASF w Polsce. Co to oznacza dla hodowców i przedsiębiorców
Afrykański pomór świń (ASF) od niemal dekady pozostaje jednym z największych wyzwań dla sektora rolno-spożywczego w Europie i Polsce. Choroba ta nie tylko zagraża produkcji świń, lecz także generuje istotne konsekwencje prawne – od ograniczeń w przemieszczaniu zwierząt, przez rozbudowane obowiązki bioasekuracyjne, aż po kwestie odszkodowań i odpowiedzialności administracyjnej.
Zniesienie czerwonej strefy ASF nie oznacza jednak automatycznego zniesienia wszystkich obowiązków po stronie hodowców i przedsiębiorców. Wręcz przeciwnie – okres przejściowy wymaga szczególnej ostrożności i właściwej interpretacji przepisów.
Nowe standardy szczepionek przeciwko ASF według WOAH
Światowa Organizacja Zdrowia Zwierząt (WOAH) ustanowiła międzynarodowe standardy dla szczepionek przeciw ASF, których celem jest zapewnienie bezpieczeństwa i skuteczności potencjalnych preparatów. Zgodnie z nimi szczepionki muszą:
- skutecznie zmniejszać nasilenie choroby i ograniczać przenoszenie wirusa,
- zapewniać odporność zwierzęcia bez trwałych skutków ubocznych,
- nie wywierać negatywnego wpływu na środowisko,
- być dopasowane do genotypu ASF występującego w danym regionie.
WOAH jednoznacznie zakazuje stosowania dzikich wirusów ASF lub innych niebezpiecznych patogenów w procesie produkcji szczepionek. Szczepienia są uznawane za istotny element długofalowej strategii zwalczenie ASF, jednak organizacja wyraźnie podkreśla, że nie mogą one stanowić samodzielnej metody walki z chorobą.
Niewłaściwie dobrane lub niskiej jakości szczepionki mogą nie tylko nie chronić zwierząt, ale wręcz zwiększać ryzyko rozprzestrzeniania wirusa. Z tego względu decyzje o ewentualnym stosowaniu szczepień muszą pozostawać w gestii władz weterynaryjnych i być każdorazowo dostosowane dl lokalnej sytuacji epizootycznej. W praktyce oznacza to, że bioasekuracja, kontrola przemieszczania zwierząt oraz nadzór administracyjny pozostają kluczowe – niezależnie od postępów badań naukowych.
Zniesienie czerwonej strefy ASF w Polsce– przełomowa decyzja Komisji Europejskiej
W 2025 roku Komisja Europejska podjęła bezprecedensową decyzję o zniesieniu czerwonej strefy ASF na całym terytorium Polski. Po raz pierwszy od niemal dekady żaden obszar kraju nie jest objęty najsurowszymi restrykcjami związanymi z ASF świń.
Ostatnie ogniska czerwonej strefy znajdowały się w województwie zachodniopomorskim (powiaty: gryficki, kołobrzeski, goleniowski, stargardzki, łobeski). Zatem zniesienie restrykcji było możliwe dzięki:
- ograniczonej liczbie ognisk ASF świń w ostatnim sezonie,
- konsekwentnym działaniom Inspekcji Weterynaryjnej,
- poprawie sytuacji epizootycznej w stadach świń.
W 2025 roku w Polsce potwierdzono łącznie 18 ognisk ASF u świń, głównie w województwach zachodniopomorskim i lubelskim, a także pojedyncze przypadki w województwach pomorskim i wielkopolskim.
Afrykański pomór świń w populacji dzików – ryzyko nadal aktualne
Pomimo poprawy sytuacji w stadach świń, ASF w populacji dzików pozostaje poważnym problemem. W 2025 roku odnotowano ponad 3,4 tys. ognisk ASF u dzików, co oznacza wzrost o ponad 1,1 tys. przypadków w porównaniu z rokiem wcześniejszym. Choroba obejmuje dużą część województw pomorskiego i kujawsko-pomorskiego, natomiast w mniejszym stopniu świętokrzyskie i łódzkie.
Utrzymująca się wysoka liczba ognisk ASF w populacji dzików oznacza, że ryzyko ponownego zaostrzenia restrykcji w przyszłości nie zostało całkowicie wyeliminowane. Z prawnego punktu widzenia oznacza to konieczność stałego monitorowania sytuacji i gotowości do szybkiego dostosowania działalności do zmieniających się regulacji.
Co to oznacza dla hodowców i przedsiębiorców?
Zniesienie czerwonej strefy ASF to istotna zmiana dla branży hodowlanej, jednak nie zwalnia z odpowiedzialności prawnej ani administracyjnej. W szczególności należy zwrócić uwagę na:
- Obowiązki bioasekuracyjne – nadal obowiązują przepisy krajowe oraz regulacje UE dotyczące zdrowia zwierząt,
- Ryzyko odpowiedzialności administracyjnej – naruszenia przepisów mogą skutkować sankcjami, niezależnie od zniesienia strefy,
- Kwestie odszkodowań – zmiany w strefach mogą wpływać na procedury wypłat i zasadność roszczeń,
- Potencjalne zmiany regulacyjne – sytuacja epizootyczna w populacji dzików wymaga elastycznego reagowania.
Najczęstsze błędy po zniesieniu czerwonej strefy
Z praktyki wynika, że w okresie przejściowym hodowcy najczęściej:
- Zbyt wcześnie luzują procedury bioasekuracyjne,
- Błędnie interpretują różnice między przepisami unijnymi a krajowymi,
- Nie aktualizują wewnętrznej dokumentacji i procedur,
- Mają trudności z dochodzeniem odszkodowań po zmianie statusu obszaru.
Eksperci przygotowujący artykuł:
Aniela Kufel – junior associate
Branżowy Radca prawny / Starszy Partner
wlodawiec@prokurent.com
Jak możemy pomóc:
W naszej kancelarii łączymy wiedzę prawniczą z doświadczeniem w sektorze rolnym i weterynaryjnym.
Zakres naszego wsparcia obejmuje:
- doradztwo w zakresie obowiązków administracyjnych i bioasekuracji,
- analizę ryzyk prawnych związanych z ASF i zmieniającymi się strefami ochronnymi,
- wsparcie w postępowaniach dotyczących odszkodowań oraz relacji z Inspekcją Weterynaryjną,
- przygotowanie dokumentacji i procedur zgodnych z prawem UE i przepisami krajowymi.
Okres po zniesieniu czerwonej strefy jest szczególnie wrażliwy z punktu widzenia prawa – to czas wzmożonych kontroli i niejednolitej praktyki organów. Odpowiednie przygotowanie pozwala ograniczyć ryzyko sporów i sankcji oraz bezpiecznie prowadzić działalność hodowlaną.
Zniesienie czerwonej strefy ASF to przełom, ale nie koniec wyzwań. Afrykański pomór świń pozostaje chorobą o istotnym znaczeniu prawnym, gospodarczym i epizootycznym, wymagającą stałej uwagi i odpowiedzialnych decyzji.
