Grupy producentów rolnych – jak założyć, uzyskać uznanie ARiMR i skorzystać z dotacji

Rolnicy mogą zyskać, łącząc siły w grupach producentów rolnych. Takie zrzeszenia ułatwiają negocjacje cen, stabilizują zbyt i pozwalają obniżyć koszty poprzez wspólne działania (np. hurtowe zakupy maszyn czy nawozów). Mimo to w Polsce dotychczas powstało relatywnie niewiele grup – pod koniec 2023 r. funkcjonowało tylko 876 uznanych grup producentów. Przyczyną był m.in. skomplikowany proces tworzenia i ograniczone wsparcie finansowe. Obecnie jednak nowe regulacje i fundusze unijne zachęcają do zakładania grup. Wyjaśniamy, jakie warunki prawne musi spełnić grupa producentów rolnych, jak przebiega rejestracja i uznanie takiej grupy oraz na jakie dotacje mogą liczyć zrzeszeni rolnicy.

Warunki uznania grupy producentów rolnych

Forma prawna i członkowie

Grupa producentów rolnych (GPR) to formalne zrzeszenie producentów jednego produktu rolnego lub grupy produktów, działające jako przedsiębiorca posiadający osobowość prawną. Oznacza to, że grupa musi zostać utworzona w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, prostej spółki akcyjnej, spółki akcyjnej albo spółdzielni. Członkami GPR mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i spółki osobowe lub kapitałowe. Warunkiem jest prowadzenie gospodarstwa rolnego albo specjalistycznej działalności rolniczej oraz produkcja danego towaru.

Cele gospodarcze, które musi realizować grupa

Prawo wymaga, by grupa producentów rolnych realizowała przynajmniej jeden z określonych celów gospodarczych. Należą do nich:

• Dostosowanie produkcji do wymogów rynku – chodzi o dostosowanie oferowanych produktów rolnych i procesu ich wytwarzania do potrzeb i standardów rynkowych.
• Wspólne wprowadzanie towarów do obrotu – obejmuje to wspólne przygotowanie produktów do sprzedaży. Może to dotyczyć m.in. sortowania i pakowania. W praktyce oznacza to także centralizację sprzedaży oraz organizację dostaw do odbiorców hurtowych.
• Optymalizacja kosztów i stabilizacja cen – grupa ma wspólnie obniżać koszty produkcji (np. poprzez efekt skali przy zakupach) oraz działać na rzecz stabilizowania cen uzyskiwanych przez producentów.
  
  

Wymogi ustawowe uznania grupy producentów rolnych

Aby grupa została oficjalnie uznana, musi spełniać szereg szczegółowych wymogów wynikających z ustawy o grupach producentów rolnych. Kluczowe z nich to:

• Statut lub umowa – grupa musi działać w oparciu o akt założycielski (umowę lub statut) regulujący zasady funkcjonowania.
• Kontrola głosu – żaden członek (udziałowiec lub akcjonariusz) nie może posiadać więcej niż 20% ogółu głosów na zgromadzeniu wspólników lub walnym zgromadzeniu. Dotyczy to również sytuacji, gdy wpływ jest uzyskiwany pośrednio, np. na podstawie porozumień z innymi. Ma to zapobiec zdominowaniu grupy przez jednego udziałowca.
• Dominacja własnej produkcji – co najmniej połowa przychodów grupy musi pochodzić ze sprzedaży produktów wytworzonych w gospodarstwach jej członków, w zakresie, dla którego grupę utworzono. Oznacza to, że grupa nie może być jedynie pośrednikiem handlującym cudzym towarem. Jej trzonem ma być produkcja członków.
• Zasady produkcji i jakości – grupa musi określić wspólne reguły produkcji obowiązujące członków. W szczególności dotyczy to jakości i ilości dostarczanych produktów oraz zasad przygotowania ich do sprzedaży. Ujednolicenie standardów ułatwia wspólny marketing.
  
  

Obowiązek sprzedaży

• Obowiązkowa sprzedaż poprzez grupę – każdy członek powinien sprzedawać za pośrednictwem grupy lwią część swojej produkcji. Ustawa wymaga, by w każdym roku działalności grupy każdy z członków dostarczał do grupy minimum 70% wyprodukowanych przez siebie produktów (objętych zakresem działania grupy). Warunek ten zapewnia realną integrację ekonomiczną – grupa skupia zdecydowaną większość plonów swoich członków.
• Wyłączność zrzeszania – członkowie grupy nie mogą należeć do innej grupy producentów w zakresie tego samego produktu lub grupy produktów. Wykluczona jest również podwójna przynależność do odrębnych organizacji producentów lub zrzeszeń branżowych funkcjonujących na tym samym rynku produktowym. Ograniczenie to nie dotyczy jednak organizacji działających w sektorze mleka oraz owoców i warzyw, które podlegają odrębnym regulacjom.
  
  

Minimalna liczba członków

Co do liczebności, grupę producentów rolnych może założyć co najmniej pięciu producentów. Ustawodawca przewidział jednak wyższe minima dla niektórych sektorów. Przykładowo w branży chmielu grupę musi tworzyć przynajmniej 7 rolników, a w przypadku tytoniu aż 25 producentów. Lista produktów i minimalnych wielkości grup określona jest w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa.

Wszystkie powyższe wymogi dotyczące limitu głosów (20%), obowiązkowej sprzedaży (70% produkcji) czy wyłączności przynależności odnoszą się w równym stopniu do grup działających jako spółki z o.o. lub akcyjne, jak i do grup w formie spółdzielni. W spółdzielniach nie stosuje się jedynie ograniczenia 20% głosów, gdyż z zasady obowiązuje tam demokratyczna zasada „jeden członek – jeden głos”. Pozostałe ograniczenia (np. co do sprzedaży przez grupę i zakazu podwójnej przynależności) dotyczą także spółdzielni producenckich.

Akt założycielski grupy – wymagane postanowienia

Akt założycielski grupy producentów rolnych (umowa spółki lub statut spółdzielni) musi zostać starannie przygotowany, ponieważ prawo wymaga zawarcia w nim wielu obowiązkowych zapisów. Oprócz standardowych elementów umowy spółki, dokument ten musi w szczególności regulować następujące kwestie:

Zasady członkostwa i obrotu udziałami

• Przyjmowanie nowych członków i występowanie z grupy – statut powinien określać warunki naboru nowych uczestników oraz procedurę wystąpienia z grupy. Ustawowo zagwarantowano minimalny okres członkostwa, który wynosi 3 lata od uzyskania decyzji o uznaniu grupy. Członek planujący odejście musi pisemnie uprzedzić o tym co najmniej 12 miesięcy przed końcem roku działalności. Dzięki temu grupa ma czas na dostosowanie działalności.
• Zbywanie udziałów lub akcji – jeśli grupa działa w formie spółki kapitałowej (z o.o. lub akcyjnej), akt założycielski musi opisywać zasady zbywania udziałów bądź akcji tej spółki. Ma to na celu kontrolę, by udziały nie trafiały w niepowołane ręce z pominięciem wiedzy pozostałych członków.
  

Zasady wyłączności i kontroli sprzedaży poza grupą

• Jedno zrzeszenie na dany produkt – w akcie należy wprowadzić wymóg, że każdy członek może należeć tylko do jednej grupy producentów w zakresie danego produktu (lub grupy produktów). Ma to uniemożliwić sytuację, w której ten sam producent dzieli zaangażowanie między konkurencyjne grupy.
• Obowiązek informowania o sprzedaży poza grupą – akt założycielski powinien zobowiązać członków do raportowania grupie informacji o ewentualnej sprzedaży produktów poza grupą (w szczególności wielkości tej sprzedaży i uzyskanych cen). Dzięki temu grupa może monitorować, czy członkowie wywiązują się z obowiązku kierowania produkcji do grupy i reagować na spadek dostaw.
  

Fundusz i sankcje za naruszenia obowiązków

• Fundusz specjalny – jeśli planowane jest utworzenie funduszu specjalnego, statut powinien określać zasady jego tworzenia i wykorzystania. Może on służyć np. do wypłacania zaliczek członkom za dostarczone produkty lub do finansowania innych celów związanych z działalnością grupy.
• Sankcje za naruszenia – konieczne jest przewidzenie konsekwencji dla członka, który nie wywiązuje się ze swoich obowiązków lub narusza postanowienia umowy. Przykładowo sankcje mogą dotyczyć członka, który sprzedaje poza grupą więcej produktów niż za jej pośrednictwem. Mogą one również obejmować sytuacje, w których członek uchyla się od udziału w kosztach lub należy równolegle do innej niedozwolonej organizacji. Jasno określone kary (np. kary umowne, wykluczenie z grupy) dyscyplinują członków i zapewniają równe traktowanie.

Spełnienie powyższych wymogów w statucie jest weryfikowane na etapie rejestracji i uznawania grupy. Warto skorzystać z pomocy prawnika przy tworzeniu aktu założycielskiego. Dzięki temu dokument będzie zgodny z przepisami i kompletny, a ryzyko poprawek wydłużających procedurę rejestracji będzie mniejsze.

Rejestracja w KRS i uznanie przez ARiMR

Krok 1: założenie podmiotu i wpis do KRS 

Pierwszym krokiem do powołania grupy producenckiej jest formalne założenie podmiotu i wpis do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Grupa najczęściej przyjmuje formę spółki handlowej lub spółdzielni. Dlatego należy zawiązać spółkę (np. z o.o.) albo spółdzielnię i złożyć wniosek o rejestrację do sądu rejestrowego. Wiąże się to z podstawowymi opłatami – 500 zł opłaty sądowej za wpis do KRS (lub 250 zł, jeśli rejestrujemy spółkę elektronicznie przy użyciu wzorców umowy), a także 100 zł za ogłoszenie wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Po dokonaniu rejestracji sąd wyda numer KRS, a grupa uzyska osobowość prawną.

Krok 2: wniosek do ARiMR i decyzja o uznaniu grupy 

Kolejnym etapem – unikalnym dla grup producentów rolnych – jest uzyskanie oficjalnego uznania grupy przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). W tym celu nowo zarejestrowana spółka lub spółdzielnia składa wniosek do dyrektora oddziału regionalnego ARiMR właściwego dla swojej siedziby (formularz). Wniosek ten dotyczy wydania decyzji administracyjnej o uznaniu za grupę producentów rolnych oraz zatwierdzenia planu biznesowego grupy. Do wniosku należy dołączyć m.in. statut lub umowę grupy oraz przygotowany plan biznesowy. Plan ten musi obejmować co najmniej 5 lat funkcjonowania grupy i jest sporządzany na specjalnym formularzu ARiMR. Złożenie wniosku o uznanie jest wolne od opłat skarbowych – rolnicy ponoszą jedynie koszty związane z przygotowaniem dokumentacji.

Ocena spełnienia warunków

ARiMR dokonuje oceny, czy dana grupa spełnia warunki ustawowe opisane w poprzednich częściach. W ramach tej oceny sprawdzana jest m.in. forma prawna grupy, minimalna liczba jej członków, treść statutu, plan biznesowy oraz prognozowana wielkość produkcji. Pozytywna decyzja administracyjna nadaje status grupy producentów rolnych, a ARiMR wpisuje grupę do prowadzonego przez siebie rejestru grup producentów. Od momentu uznania grupa może korzystać z przewidzianych prawem przywilejów, w tym starać się o pomoc finansową.

Warto dodać, że od 2023 r. nastąpiła zmiana instytucji odpowiedzialnej za uznawanie grup. Obecnie zadanie to przejęła ARiMR, zastępując w tej roli marszałków województw. Dzięki temu proces ma być ujednolicony na poziomie krajowym, a rejestr grup jest prowadzony centralnie przez agencję.

Wsparcie finansowe dla grup producentów rolnych

Jednym z głównych motywatorów tworzenia grup jest możliwość uzyskania znacznego dofinansowania z funduszy Unii Europejskiej. W ramach Planu Strategicznego Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 uruchomiono interwencję „Tworzenie i rozwój organizacji producentów i grup producentów rolnych” (I.13.2). Przewiduje ona premie dla nowo uznanych grup producentów.

Terminy naborów

Nabory wniosków o przyznanie tej pomocy organizowane są corocznie. W okresie od 24 września 2026 r. do 27 października 2026 r. planowany jest nabór wniosków do ARiMR w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej, w programie „Tworzenie i rozwój organizacji producentów i grup producentów rolnych”.

Wnioski można składać pisemnie lub elektronicznie za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ARiMR. Po złożeniu wniosku Agencja publikuje listę rankingową. O kolejności przyznania pomocy decyduje liczba punktów, a premiowane mogą być np. grupy większe lub działające w niektórych sektorach.

Podsumowanie

Utworzenie grupy producentów rolnych wymaga spełnienia szeregu warunków prawnych i organizacyjnych, ale daje rolnikom wymierne korzyści. Zyskują oni silniejszą pozycję rynkową, możliwość wspólnej sprzedaży i optymalizacji kosztów, a także dostęp do atrakcyjnego wsparcia finansowego. W obliczu rosnących wymagań rynkowych i konkurencji zrzeszenie się w grupę może okazać się dla wielu gospodarstw skutecznym sposobem na zwiększenie dochodowości. To także rozwiązanie, które sprzyja stabilności produkcji. Dodatkowo polityka rolna wyraźnie premiuje takie oddolne formy współpracy. Widać to zarówno w preferencjach w programach pomocowych, jak i w kierunku zmian legislacyjnych. Wszystko to sprawia, że profesjonalnie zorganizowana grupa producentów staje się dla rolników realną szansą na wzmocnienie swojej siły ekonomicznej w łańcuchu dostaw żywności.

Eksperci przygotowujący artykuł:

Czym możemy pomóc?

Kancelaria Prokurent wspiera rolników i podmioty planujące utworzenie grup producentów rolnych na etapie organizacji oraz uznania przez ARiMR.

Zakres naszego wsparcia obejmuje:Zakres naszego wsparcia obejmuje:

• analizę planu utworzenia grupy pod kątem spełnienia wymogów ustawowych,
• doradztwo przy wyborze formy prawnej (np. spółka z o.o., spółdzielnia),
• przygotowanie lub weryfikację umowy spółki / statutu (m.in. członkostwo, głosowanie, sprzedaż, sankcje),
• wsparcie przy rejestracji podmiotu w KRS,
• pomoc w skompletowaniu dokumentów do wniosku do ARiMR oraz ocena zgodności dokumentacji z wymaganiami,
• bieżące doradztwo prawne w trakcie działania grupy i wsparcie w kontaktach z instytucjami.

Skorzystaj z formularza kontaktowego i umów się na bezpłatną konsultację. Opisz krótko swoją sytuację, a wstępnie wskażemy możliwe kierunki działania.

Formularz kontaktowy