Odstąpienie od kary Sanepidu – przełomowy wyrok NSA z 7 maja 2026 r.

Odstąpienie od kary Sanepidu stało się przedmiotem istotnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2026 r. (sygn. akt II GSK 598/23), który może mieć duże znaczenie dla przedsiębiorców. Sąd przesądził, że organy inspekcji sanitarnej (Sanepid) mają obowiązek każdorazowej oceny możliwości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w oparciu o art. 189f KPA, nawet jeśli przepisy ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia nie przewidują tego wprost.

Przełomowe orzeczenie dla sektora spożywczego

Do tej pory organy inspekcji sanitarnej często stały na stanowisku, że przepisy ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (u.b.ż.) stanowią regulację kompletną, która wyłącza stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących nakładania kar (Dział IVa KPA). Wyrok NSA z dnia 7 maja 2026 r. definitywnie ucina te praktyki.

Kluczowe aspekty wyroku:

• Obowiązek transparentnego uzasadnienia: Organ nie może ograniczyć się do stwierdzenia naruszenia i wymierzenia kary. Musi wykazać, że zbadał, czy w sprawie zachodzą przesłanki do odstąpienia od sankcji.
• Zakaz dopowiadania argumentacji przed sądem: inspekcja nie może tłumaczyć braku zastosowania pouczenia dopiero na etapie postępowania sądowego. Ocena musi być zawarta w decyzji administracyjnej.
• Uzupełniający charakter KPA: NSA podkreślił, że brak w przepisach szczególnych (u.b.ż.) regulacji dotyczących odstąpienia od kary sprawia, że instytucja z art. 189f KPA staje się uzupełniającym elementem systemu prawnego.

Analiza prawna: Dlaczego organy muszą stawać art. 189f KPA?

W analizowanej sprawie przedsiębiorca prowadzący działalność w jednostkach oświatowych został ukarany za szereg naruszeń (m.in. brak zgłoszenia zakładu do rejestru). Mimo wniosku strony o poprzestanie na pouczeniu, organy zignorowały tę argumentację.

NSA odrzucił twierdzenie Głównego Inspektora Sanitarnego o wyłączeniu stosowania KPA, wskazując na trzy filary swojej decyzji:

1. Brak sprzeczności przepisów: Skoro u.b.ż. nie normuje instytucji odstąpienia od kary, nie zachodzi przeszkoda z art. 189a § 2 KPA, która zakazywałaby stosowania przepisów działu IVa KPA.
2. Ochrona przedsiębiorcy: Zgodnie z art. 7a KPA, w przypadku wątpliwości co do treści normy prawnej w sprawach nakładających obowiązek, wątpliwości te powinny być rozstrzygane na korzyść strony.
3. Związanie linią orzeczniczą (uchwała III OPS 1/21): Sąd potwierdził, że zasady miarkowania kar i możliwość stosowania pouczeń są standardem ochrony praw jednostki w demokratycznym państwie prawa, niezależnie od specyfiki danej ustawy branżowej.

Wnioski dla praktyki obrony przedsiębiorców

Dla przedsiębiorców z sektora spożywczego odstąpienie od kary Sanepidu może stać się jedną z kluczowych linii obrony w sporach z organami inspekcji sanitarnej. Z orzeczenia wynikają dwa kluczowe obowiązki dla organów:

1. Obowiązek badania wniosków o pouczenie: Organ ma ustawowy obowiązek odniesienia się do argumentacji strony dotyczącej znikomości naruszenia i zaprzestania naruszania prawa (zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej – art. 7 KPA oraz zasadą informowania – art. 9 KPA). Brak takiego badania stanowi o wadliwości decyzji.
2. Obowiązek miarkowania kary: W przypadku braku podstaw do odstąpienia, organ musi szczegółowo uzasadnić wysokość wymierzonej kary w oparciu o art. 104 ust. 2 u.b.ż. (szkodliwość czynu, stopień zawinienia, zakres naruszeń, dotychczasowa działalność).

Co to oznacza w praktyce?

Jeśli otrzymali Państwo decyzję o karze pieniężnej, w której organ pominął kwestię wniosku o pouczenie lub nie zbadał znikomości naruszenia, istnieje duża szansa na skuteczne zaskarżenie bezpośrednią podstawą do uchylenia decyzji przez sądy administracyjne.

Eksperci przygotowujący artykuł:

Aniela Kufel
Studentka SGGW Wydział Technologii Żywności

Sprawdź, jakie działania warto podjąć w swojej sytuacji

Wypełnij krótki formularz i skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z adwokatem. Wskażemy możliwe dalsze kroki.