Spółdzielnia energetyczna — jak założyć i od czego zacząć

Zagadnienia wstępne

Pierwszy krok jest prosty, ale często pomijany. Trzeba sprawdzić, czy na planowanym obszarze nie działa już spółdzielnia energetyczna. Jeżeli tak, dołączenie do istniejącego podmiotu zazwyczaj okazuje się szybsze i tańsze niż zakładanie nowej spółdzielni.

Zanim jednak zapadną decyzje organizacyjne, konieczny jest bilans energetyczny przyszłych członków. To on pokazuje, czy przedsięwzięcie spełni ustawowe limity oraz czy wytwarzana energia będzie realnie zaspokajała potrzeby spółdzielni.

Limity mocy

Ustawowe parametry są precyzyjne. Łączna moc zainstalowana elektryczna wszystkich instalacji odnawialnych źródeł energii w ramach spółdzielni nie może przekroczyć 10 MW. Jednocześnie sprawność wytwarzania energii elektrycznej musi pozwalać na pokrycie w skali roku co najmniej 70 procent potrzeb własnych spółdzielni energetycznej i jej członków. Łączna moc osiągalna cieplna nie może przekroczyć 30 MW. W przypadku biogazu lub biogazu rolniczego roczna wydajność wszystkich instalacji nie może przekroczyć 40 mln m3, natomiast w przypadku biometanu limit ten wynosi 20 mln m3 rocznie.

Zasięg działania i założycieli

Spółdzielnię energetyczną można powołać na podstawie ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze albo ustawy z dnia 4 października 2018 r. o spółdzielniach rolników.

Zasięg działania jest ograniczony do trzech sąsiadujących ze sobą gmin. Wymogi dotyczą także liczby założycieli. Przy modelu opartym na Prawie spółdzielczym spółdzielnia energetyczna musi mieć co najmniej dziesięciu założycieli, gdy zakładają ją osoby fizyczne, albo co najmniej trzech, gdy zakładają ją osoby prawne. Przy spółdzielni działającej na podstawie ustawy o spółdzielniach rolników założycielami musi być co najmniej 10 rolników, czyli podmiotów prowadzących gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym albo prowadzących działalność rolniczą w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej, będących producentami produktów rolnych lub grup tych produktów, albo prowadzących chów lub hodowlę ryb.

Warto też pamiętać o korzyści podatkowej. Jeżeli łączna moc zainstalowana elektryczna wszystkich instalacji odnawialnego źródła energii spółdzielni energetycznej nie przekracza 1 MW, uzyskana energia jest zwolniona z podatku akcyzowego.

Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym

Etap rejestracyjny zaczyna się od dokumentów. Bez nich wniosek do KRS nie przejdzie weryfikacji formalnej, a procedura po prostu się wydłuży. W praktyce trzeba przygotować statut spółdzielni, dokument z informacją o członkach zarządu, uchwały o wyborze zarządu i rady nadzorczej, listy członków organów, listę założycieli oraz rejestr członków spółdzielni. Do tego dochodzą protokoły z podjętych uchwał.

Kiedy potrzebna jest koncesja

Równolegle należy ocenić, czy konieczna będzie koncesja na wytwarzanie energii elektrycznej. Obowiązek ten powstaje, gdy instalacja posiada łączną moc zainstalowaną elektryczną w wysokości 1 MW lub więcej. Znaczenie ma też to, że instalacja jest przyłączona do sieci elektroenergetycznej o napięciu znamionowym niższym niż 110 kV. Koncesja jest również wymagana w przypadku instalacji o mocy osiągalnej cieplnej w skojarzeniu wynoszącej co najmniej 3 MW. Dotyczy to sytuacji, w której łączna moc zainstalowana elektryczna wynosi 1 MW lub więcej.

Wyjątek dotyczy wytwarzania energii elektrycznej wyłącznie z biogazu rolniczego, także w kogeneracji. W takim modelu koncesji nie trzeba uzyskiwać.

NIP i opłaty

Po stronie formalności podatkowych spółdzielnia energetyczna musi uzyskać numer NIP. W tym celu należy wystąpić do naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

Koszt złożenia wniosku do KRS wynosi 500 zł, zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Rejestracja w rejestrze wytwórców

Na tym etapie trzeba ustalić, czy spółdzielnia energetyczna podlega obowiązkowi wpisu do rejestru wytwórców. Jeżeli wytwarzanie energii odbywa się w małej instalacji, w razie potrzeby składa się wniosek o dokonanie wpisu w rejestrze wytwórców energii w małej instalacji. Obowiązek ten nie dotyczy sytuacji, w których energia elektryczna byłaby wytwarzana wyłącznie z biogazu rolniczego.

Dodatkowe wymagania pojawiają się wtedy, gdy biogaz ma służyć do wytwarzania biometanu albo gdy biometan jest wytwarzany z biogazu. W takim przypadku konieczny jest wpis do rejestru wytwórców biogazu.

Za wpis do rejestru wytwórców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie małych instalacji należy uiścić opłatę skarbową w wysokości 616 zł, zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Rejestracja w KOWR lub URE

O tym, gdzie składa się wniosek, decyduje obszar działania spółdzielni. Jeżeli spółdzielnia działałaby na obszarach gmin wiejskich i miejsko wiejskich, należy złożyć wniosek o zamieszczenie w wykazie spółdzielni energetycznych prowadzonym przez Dyrektora Generalnego KOWR. Jeżeli natomiast spółdzielnia działałaby na obszarze gmin miejskich, wniosek składa się do Prezesa URE.

Warto podkreślić, że spółdzielnia energetyczna może rozpocząć działalność dopiero po zamieszczeniu jej danych we właściwym wykazie spółdzielni energetycznych. Złożenie wniosku do KOWR nie podlega opłacie.

Zawarcie umów cywilnoprawnych

Po rejestrach przychodzi czas na umowy, bo bez nich spółdzielnia nie zacznie działać w praktyce. Konieczne jest zawarcie umowy o świadczenie usług dystrybucji z operatorem systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego albo zmiana już obowiązującej umowy. Równolegle trzeba zawrzeć umowę o przyłączenie do sieci z właściwym przedsiębiorstwem energetycznym.

Kolejny krok to wniosek o zawarcie umowy kompleksowej ze sprzedawcą wyznaczonym przez Prezesa URE. Taka umowa łączy postanowienia umowy sprzedaży oraz umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji paliw lub energii.

Na tym etapie nie można też pominąć dokumentów wewnętrznych. Spółdzielnia energetyczna powinna zawrzeć umowy pomiędzy członkami, które jasno regulują rozliczenia wewnętrzne oraz zasady podziału kosztów i korzyści.

Budowa nowych instalacji energetycznych

Plan miejscowy i warunki zabudowy

Jeżeli projekt zakłada budowę nowej infrastruktury, na przykład farmy fotowoltaicznej lub biogazowni, procedura szybko przenosi się na grunt planistyczny i środowiskowy. W praktyce najpierw trzeba ustalić, czy teren inwestycji jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli planu nie ma, należy wystąpić do organu wykonawczego gminy o wydanie decyzji o warunkach zabudowy. Opłata za wniosek wynosi 598 zł, zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

Jeżeli plan miejscowy istnieje, ale nie przewiduje inwestycji z zakresu infrastruktury energetycznej, możliwe jest podjęcie działań w kierunku uchwalenia zintegrowanego planu inwestycyjnego. Wniosek kieruje się do rady gminy za pośrednictwem wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Koszty uchwalenia zintegrowanego planu inwestycyjnego są ustalane indywidualnie w umowie urbanistycznej zawieranej pomiędzy inwestorem a gminą.

Decyzja środowiskowa

Kolejna kwestia to wymagania środowiskowe. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko zalicza się instalacje do produkcji paliw z produktów roślinnych.

Wyłączone są instalacje do wytwarzania biogazu rolniczego o zainstalowanej mocy elektrycznej nie większej niż 0,5 MW. Wyłączenie obejmuje także instalacje wytwarzające ekwiwalentną ilość biogazu rolniczego wykorzystywanego do innych celów niż produkcja energii elektrycznej.

Dla instalacji o mocy wyższej niż 0,5 MW oznacza to konieczność uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Decyzję wydaje wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Jest ona potrzebna, zanim będzie możliwe uzyskanie pozwolenia na budowę. Opłata za wydanie decyzji wynosi 205 zł. Wynika to z załącznika nr 1 do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej.

W przypadku budowy biogazowni należy dodatkowo uwzględnić wymogi rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 stycznia 2023 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie. Dotyczy to w szczególności paragrafu 7, paragrafów 22 do 28, paragrafu 44 oraz załącznika do rozporządzenia.

Pozwolenie, zgłoszenie i PSP

Nie każda inwestycja będzie wymagała pozwolenia na budowę. Zgłoszenia właściwemu staroście wymaga instalacja odnawialnego źródła energii o rocznej wydajności biogazu rolniczego do 200 000 m3 oraz mikroinstalacja do wytwarzania energii elektrycznej z biogazu rolniczego, o których mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Koszt pozwolenia na budowę wynosi 155 zł.

W części przypadków dochodzą też obowiązki związane z ochroną przeciwpożarową. Projekt zagospodarowania działki lub terenu uzgadnia się pod względem ochrony przeciwpożarowej przy budowie instalacji gazowej, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 9, 30 i 30a, przy budowie magazynu energii elektrycznej, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 40, oraz przy instalowaniu, o którym mowa w art. 29 ust. 3 pkt 3 lit. e. Dodatkowo, przy budowie magazynu energii elektrycznej oraz przy instalowaniach wskazanych w art. 29 ust. 3 pkt 3 lit. e i h, powstaje obowiązek zawiadomienia organów Państwowej Straży Pożarnej o zakończeniu instalowania i rozpoczęciu użytkowania. Wraz z zawiadomieniem przekazuje się plan przedstawiający lokalizację magazynu energii elektrycznej w obiekcie oraz rozwiązania i dane istotne dla bezpieczeństwa ekip ratowniczych.

Dofinansowanie

Warto na bieżąco obserwować ogłoszenia publikowane na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W 2026 r. planowane jest uruchomienie kolejnego naboru do programu „Energia dla wsi”, w ramach którego można uzyskać dotację lub pożyczkę na budowę instalacji energetycznych.

W dniu sporządzenia niniejszego opracowania nabory nie są otwarte. Informacja o uruchomieniu nowego naboru ma pojawić się siedem dni przed jego datą na stronie internetowej programu.

Ekspert przygotowujący artykuł:

Czym możemy pomóc:

Jeśli chcą Państwo założyć spółdzielnię energetyczną, możemy przeprowadzić cały proces tak, żeby był bezpieczny i uporządkowany.

Możemy pomóc m.in. w:

• sprawdzeniu, czy planowana spółdzielnia spełnia podstawowe wymagania
• przygotowaniu statutu, uchwał i pozostałych dokumentów
• rejestracji w KRS oraz wnioskach do właściwych instytucji
• ocenie, czy w danym przypadku potrzebna jest koncesja
• przygotowaniu i sprawdzeniu umów, które są potrzebne do startu i rozliczeń między członkami

Jeśli planują Państwo taki projekt, warto skonsultować go z prawnikiem na początku. To pozwala uniknąć błędów i oszczędza czas.

Formularz kontaktowy