Analiza projektu UC101

W kwietniu 2026 r. polski rząd przedstawił projekt ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami powodującymi wylesianie (nr UC101). Regulacja ta stanowi krajową odpowiedź na unijne rozporządzenie EUDR 2023/1115, które od 20 grudnia 2026 r. radykalnie zmieni zasady obrotu takimi towarami jak soja, drewno, bydło czy kakao. Dla przedsiębiorców oznacza to jedno: koniec z deklaratywną ekologią – czas na twarde dane geolokalizacyjne i pełną przejrzystość łańcucha dostaw.

Dlaczego ta zmiana jest kluczowa?

Projektowana ustawa UC101 o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami powodującymi wylesienie ma zapewnić stosowanie unijnego rozporządzenia 2023/1115 (EUDR). Głównym celem jest zminimalizowanie wkładu Unii Europejskiej w globalną degradację lasów oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych.

W praktyce przepisy te będą stanowić potężny mechanizm kontrolny, szczególnie istotny w kontekście liberalizacji handlu z krajami Ameryki Południowej (tzw. umowa UE-Mercosur). Polscy i europejscy producenci, stosujący zrównoważone metody produkcji, zyskają ochronę przed nieuczciwą konkurencją z krajów o niższych standardach ochrony środowiska.

Jakie towary zostaną objęte nadzorem?

Nowe regulacje dotyczą wprowadzania do obrotu, udostępniania na rynku oraz wywozu z UE siedmiu kluczowych grup towarowych oraz produktów pochodnych, które zostały wymienione w Załączniku I do Rozporządzenia:

• Bydło (i produkty pochodzenia wołowego),
• Kakao, kawa, soja,
• Palma olejowa (w tym również produkty przemysłowe, jak kwas stearynowy czy gliceryna),
• Kauczuk i drewno.

Trzy filary kontroli

W przeciwieństwie do wielu państw UE, Polska zdecydowała się na rozproszony model nadzoru, oparty na kompetencjach istniejących organów:

• Powiatowi lekarze weterynarii i Główny Lekarz Weterynarii: odpowiedzialni za bydło i produkty z niego pochodne.
• Wojewódzcy inspektorzy jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych: nadzór nad kawą, kakao, soją i olejem palmowym
• Wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska oraz Główny Inspektor Ochrony Środowiska – kontrola obrotu drewnem oraz kauczukiem.

Rolę koordynatora krajowego, odpowiadającego m.in. za kontakty z Komisja Europejską, pełnił będzie Minister właściwy ds. środowiska.

Najważniejsze obowiązki przedsiębiorców

Zgodnie z założeniami Rozporządzenia i projektem ustawy, przedsiębiorcy będą musiały m.in.:

• Przechowywać dane przez okres co najmniej 5 lat o sprowadzonych produktach, ich kraju produkcji, producentach, a także dane w geolokalizacyjne: potwierdzające, że towar nie pochodzi z terenów wylesionych po 31 grudnia 2020 r.
• Składać oświadczenia o należytej staranności (DDS): bez numeru referencyjnego takiego oświadczenia organy celne odmówią dopuszczenia towaru do obrotu.
• Umieszczać numeru DDS w innych dokumentach związanych z prowadzoną przez siebie działalnością, w szczególności te dotyczące również sprzedaży na odległość i e-commerce.

Sankcje: czy jest się czego obawiać?

System kar został zaprojektowany jako skuteczny mechanizm odstraszający. Projekt przewiduje wysokie administracyjne kary pieniężne, sięgające 4%, 6%, a przy powtarzających się naruszeniach nawet 10% rocznego obrotu. Możliwe będzie także stosowanie innych środków, takich jak grzywny oraz czasowe zakazy ubiegania się o zamówienia publiczne.

Zakazy te mogą obejmować również korzystanie z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego ze środków publicznych. Projekt przewiduje ponadto możliwość nałożenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Zakaz ten może dotyczyć wprowadzania do obrotu, udostępniania na rynku lub wywozu produktów objętych Rozporządzeniem.

Ciemna strona dla sektora trzody chlewnej

W toku konsultacji publicznych sektor produkcji zwierzęcej zgłosił istotne zastrzeżenia co do Oceny Skutków Regulacji (OSR).

Główne ryzyka dla hodowców:

• Koszty pasz: soja jest kluczowym komponentem paszowym. Restrykcje EUDR mogą drastycznie podnieść ceny komponentów białkowych, uderzając w rentowność produkcji świń.
• Luka w OSR: oficjalna analiza skutków (OSR) koncentruje się na wydatkach budżetowych państwa (ok. 1,1 mld zł w 10 lat), całkowicie pomijając pośredni wpływ na konkurencyjność polskich producentów mięsa względem importu spoza UE.
• Przeniesienie odpowiedzialności: istnieje obawa, że importerzy przerzucą koszty i ryzyka administracyjne na rolników i hodowców, nie oferując w zamian mechanizmów osłonowych.

Jak zmniejszyć ryzyko?

Wdrożenie regulacji UC101 to proces złożony prawnie i technologicznie. Jeżeli chcesz pomocy w biznesie, możemy pomóc w:

• Przygotowaniu i opiniowaniu umów pod kątem zgodności z EUDR,
• Wprowadzeniu klauzul RODO, poufności i praw autorskich,
• Analizie ryzyk związanych z danymi i umowami,
• Wsparciu w negocjacjach z dostawcami pasz i surowców w celu rozgraniczenia odpowiedzialności za naruszenia.

Ustawa ma wejść w życie w większości już 14 dni po ogłoszeniu. Nie czekaj na pierwsze kontrole.

Wypełnij formularz kontaktowy na dole strony i umów się na bezpłatną konsultację.

Eksperci przygotowujący artykuł:

Aniela Kufel
Studentka SGGW Wydział Technologii Żywności

Sprawdź, jakie działania warto podjąć w swojej sytuacji

Wypełnij krótki formularz i skorzystaj z bezpłatnej konsultacji z adwokatem. Wskażemy możliwe dalsze kroki.