Zwierzęta gospodarskie i hodowla w świetle przepisów

Sektor hodowlany podlega dziś rozbudowanym i wielopoziomowym regulacjom – zarówno krajowym, jak i unijnym. Definicje taka jak zwierzęta gospodarskie, zwierzę hodowlane czy program hodowlany nie mają wyłącznie znaczenia teoretycznego. W praktyce determinują one obowiązki hodowców, zakres nadzoru administracyjnego oraz ryzyka prawne związane z prawne związane z prowadzeniem działalności.

Zwierzęta gospodarskie – szeroki zakres regulacji

Zgodnie z przepisami do kategorii zwierząt gospodarskich zaliczają się nie tylko gatunki tradycyjnie hodowane w Polsce, wskazane w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012. Obejmują one także jelenie, drób, zwierzęta futerkowe oraz określone gatunki, takie jak alpaka (Vicugna pacos), jedwabnik morwowy (Bombyx mori) czy pszczoła miodna (Apis mellifera).

Tak szerokie ujęcie oznacza, że obowiązki wynikające z przepisów zootechnicznych mogą dotyczyć zarówno dużych producentów rolnych, jak i wyspecjalizowanych, rodzinnych hodowli.

Hodowla to nie tylko chów – to działalność regulowana

W rozumieniu prawa unijnego hodowla zwierząt to zespół działań zmierzających również do poprawy genotypu zwierząt gospodarskich. Obejmuje ona m.in.:

• Ocenę wartości użytkowej,
• Ocenę genetyczną,
• Selekcję i dobór osobników do kojarzenia,
• Realizację zatwierdzonego programu hodowlanego.

W praktyce status hodowcy przysługuje podmiotowi, który aktywnie uczestniczy w realizacji programu hodowlanego. Obejmuje on rejestrowanie, selekcję, hodowlę i wymianę zwierząt hodowlanych oraz ich materiału biologicznego wykorzystywanego do rozrodu. Brak formalnego powiązania z takim programem może natomiast oznaczać, że prowadzona działalność jest jedynie chowem, co ogranicza dostęp do niektórych przywilejów prawnych i ekonomicznych.

Program hodowlany i status zwierzęcia hodowlanego

Szczególne znaczenie ma prawidłowe prowadzenie dokumentacji programu hodowlanego oraz status zwierzęcia hodowlanego. Zwierzę może uzyskać taki status m.in. poprzez wpis do księgi hodowlanej lub rejestru, pochodzenia od odpowiednio zarejestrowanych przodków albo przewidzenie jego wykorzystania w programie hodowlanym.

Nieprawidłowości w tym zakresie mogą w konsekwencji prowadzić do:

• Zakwestionowania dokumentacji hodowlanej,
• Utraty możliwości obrotu materiałem biologicznym,
• Sankcji administracyjnych, porów z organizacjami hodowlanymi.

Odpowiedzialność karna i wykroczeniowa hodowcy

Hodowca ponosi odpowiedzialność nie tylko za wynik ekonomiczny, ale ciąży na nim szereg obowiązków mających na celu dobrostan zwierząt. Ciążą na nim obowiązki wynikające z przepisów prawa. Ustawa o ochronie zwierząt za znęcanie uznaje nie tylko celowe zadawanie zwierzętom niepotrzebnego cierpienia, ale również utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania, bez odpowiedniej ilości i jakości wody lub paszy albo w pomieszczeniach uniemożliwiających zachowanie naturalnej pozycji.

• Ryzyko kumulatywne: w przypadku uśmiercenia zwierzęcia o wysokiej wartości (np. zarodowej), sprawca może odpowiadać jednocześnie za znęcanie się oraz za zniszczenie mienia z Kodeksu Karnego (art. 288 k.k.), co naraża go na poniesienie odpowiedzialności karnej na podstawie zbiegu przepisów.

Zwierzęta gospodarskie a dostęp do programów pomocniczych

W praktyce definicja ,,zwierząt gospodarskich’’ ma bezpośrednie znaczenie dla możliwości ubiegania się o wsparcie publiczne, w tym w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014-2020 (PROW), w szczególności działania ,,Modernizacja gospodarstw rolnych’’.

Programy pomocnicze często ograniczają krąg beneficjentów wyłącznie do posiadaczy zwierząt uznawanych za gospodarskie w rozumieniu przepisów prawa. Oznacza to że inwestycje w budynki inwentarskie lub infrastrukturę mogą zostać zakwestionowane, jeżeli dotyczą gatunków niewpisujących się w ustawową definicję.

Zgodnie z przepisami krajowymi oraz regulacjami wynikającymi z Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012, do zwierząt gospodarskich zaliczane są m.in.:

• Bydło, świnie, owce, kozy,
• Konie i osły,
• Określone gatunki drobiu,
• Wybrane gatunki jeleniowatych utrzymywane w warunkach fermowych,
• Zwierzęta futerkowe utrzymywane w określonym celu produkcyjnym,
• Pszczoła miodna.

A co z innymi gatunkami – np. alpakami?

Chów i hodowla innych gatunków – np. alpak – są legalne, jednak mogą podlegać odrębnemu reżimowi administracyjnemu (zgłoszenia, rejestracja, nadzór weterynaryjny). W niektórych przypadkach są one kwalifikowane jako chów zwierząt dzikich utrzymywanych przez człowieka.

Problem pojawia się wtedy, gdy inwestor błędnie zakłada, że skoro hodowla jest legalna, to automatycznie kwalifikuje się do wsparcia.

Wsparcie kancelarii prawnej – bezpieczeństwo i rozwój hodowli

Nasza kancelaria zapewnia kompleksową obsługę prawną podmiotów działających w sektorze hodowlanym i rolnym. Biorąc pod uwagę, że organy ścigania i administracji często interpretują przepisy w sposób rygorystyczny (a niekiedy błędny), profesjonalna obsługa prawna staje się elementem strategii rozwoju hodowli. Wspieramy:

• Hodowców uczestniczących w programach hodowlanych,
• Związki i organizacje hodowlane,
• Podmioty obracające materiałem biologicznym i zwierzętami hodowlanymi,
• Przedsiębiorców prowadzących działalność w oparciu o prawodawstwo zootechniczne.

Oferujemy w szczególności:

• Analizę zgodności działalności z przepisami krajowymi i unijnymi
• Wsparcie w postępowaniach administracyjnych
• Reprezentację w sporach dotyczących wpisów do ksiąg hodowlanych
• Przygotowywanie i opiniowanie dokumentacji hodowlanej
• Doradztwo w zakresie odpowiedzialności cywilnej i administracyjnej

Jeśli są Państwo zainteresowani, prosimy skorzystać z formularza kontaktowego na dole strony i umówić się na bezpłatną konsultację.

Dlaczego warto działać prewencyjnie?

Zmieniające się przepisy, rosnące wymogi dokumentacyjne oraz zwiększona kontrola administracyjna sprawiają, że profesjonalna obsługa prawna przestaje być tylko reakcją na problem. Coraz częściej staje się ona bowiem elementem strategii rozwoju hodowli.

Odpowiednio prowadzona dokumentacja, prawidłowo wdrożony program hodowlany i właściwa interpretacja przepisów pozwalają nie tylko uniknąć sankcji, lecz także zwiększyć wartość rynkową prowadzonej działalności.

Eksperci przygotowujący artykuł:

Aniela Kufel
Studentka SGGW Wydział Technologii Żywności

Formularz kontaktowy

---

[1] hodowla zwierząt – zespół zabiegów zmierzających do poprawienia założeń dziedzicznych (genotypu) zwierząt gospodarskich, w zakres których wchodzi ocena wartości użytkowej i ocena genetyczna zwierząt gospodarskich, selekcja i dobór osobników do kojarzenia, prowadzone w warunkach prawidłowego chowu;

[2] zwierzę hodowlane – zwierzę, które spełnia co najmniej jeden z następujących warunków:
a) zostało wpisane do księgi hodowlanej lub rejestru,
b) jego rodzice i dziadkowie zostali wpisani do księgi hodowlanej lub rejestru tej samej rasy lub ras, lub linii hodowlanej,
c) jego wykorzystanie jest przewidziane w programie hodowlanym prowadzonym dla danej księgi hodowlanej lub rejestru;